LOADING

Type to search

Puryfikacja – eucharystyczne sprzątanie?

Ewa Konieczna 15 czerwca 2019
Share

Jest taki moment podczas mszy św., kiedy kapłan zaczyna “sprzątać”. Jako mała dziewczynka lubiłam przyglądać się temu “sprzątaniu”. Uważnie patrzyłam, jak po komunii ksiądz starannie strząsa z pateny niewidoczne “okruszki” i pieczołowicie wyciera kielichy, a potem starannie składa “ściereczki”… Tak oczy dziecka spostrzegały jeden z ważnych obrzędów liturgicznych, regulowany specjalnymi zasadami, którego nazwa raczej nie jest powszechnie znana. To puryfikacja. 

Co mówi słownik 

Wielkim słowniku języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego znajdziemy dwa znaczenia słowa puryfikacja. Pierwsze z nich to rzadkie i używane zwykle w przenośni: “doprowadzenie do stanu czystości; oczyszczenie”. Drugie znaczenie jest oznaczone jako dotyczące spraw kultu religijnego i jest tym, które bardziej nas interesuje: “oczyszczenie kielicha po komunii kapłańskiej w czasie mszy” (z łac. purificatio = oczyszczenie). Czy to jest kompletna definicja? Czy kielich może być “brudny”, skoro znajdują się w nim Najczystsze i Najświętsze Boskie Postacie…? Zostawmy zatem świeckie słowniki i przejdźmy do dokumentów Kościoła. 

Normy kościelne 

Instrukcje dla kapłanów opatrzone tytułem Puryfikacja odnajdujemy w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego z 2004 roku, gdzie podano normy sprawowania ofiary eucharystycznej. W części IV – Niektóre przepisy ogólne dotyczące wszystkich mszy czytamy:  

  1. Ilekroć przylgnie do palców jakaś cząstka Hostii, zwłaszcza po łamaniu Chleba i Komunii wiernych, kapłan powinien otrzeć palce nad pateną, a jeśli to konieczne, obmyć je. Ma również zebrać cząstki znajdujące się poza pateną.
  2. Naczynia liturgiczne puryfikuje kapłan, diakon albo ustanowiony akolita po Komunii lub po Mszy świętej, w miarę możliwości, na kredensie. Kielich puryfikuje się wodą albo wodą i winem; spożywa ją ten, kto dokonuje puryfikacji. Patenę wyciera się zwykle puryfikaterzem. Należy dbać o to, aby cała reszta Krwi Chrystusa, która by pozostała po rozdzieleniu Komunii świętej, została od razu spożyta przy ołtarzu.
  3. Jeśli upadnie Hostia lub jakaś jej cząstka, należy ją podnieść z czcią. Gdyby zaś rozlała się Najświętsza Krew, wtedy miejsce, na które spłynęła, należy obmyć wodą, a wodę wlać do kościelnej studzienki.

Co tu jest najważniejsze? 

Po przeczytaniu powyższych wskazówek można dojść do wniosku, że nazwa obrzędu niepotrzebnie kieruje naszą uwagę w stronę naczyń, gdy tymczasem uwaga należy się Ciału i Krwi Pańskiej. Także pallotyni w swoim wirtualnym przewodniku pt. “Zrozumieć liturgię” zauważają, że słowo “oczyszczanie” może prowadzić do mylnego rozumienia istoty tego aktu. Przedstawione normy kapłańskich zachowań mają przecież na celu traktowanie z jak największą czcią Najświętszych Postaci, zadbanie o nie, ocalenie przed profanacją ich najmniejszych cząstek. W związku z tym puryfikację należałoby rozumieć jako zbieranie, zabezpieczanie, ocalanie drobin Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej pozostałych na zakończenie obrzędów Komunii na wszelkich naczyniach, przedmiotach, powierzchniach, z którymi miały styczność.  

Puryfikacja krok po kroku 

W pallotyńskim przewodniku “Zrozumieć liturgię” znajdujemy opis kolejnych czynności podczas obrzędu puryfikacji, odbywającego się po komunii wiernych. Dokonują jej akolici wraz z diakonami, a w razie ich braku sam celebrans. Naczynia przenoszą na kredens, czyli stolik znajdujący się przy bocznej ścianie prezbiterium. Na początku wlewają wino do cyborium, czyli tzw. puszki (naczynia w kształcie dużego kielicha, z którego wiernym rozdawana jest komunia). Wino unosi święte partykuły, czyli odrobiny świętych hostii. Kolejnym krokiem jest zsunięcie partykuł z pateny do pustego kielicha, po czym przelewa się do niego wino wraz z partykułami z cyborium i spożywa się całą zawartość kielicha. Potem do cyborium wlewa się jeszcze wodę i także przelewa się ją do kielicha oraz spożywa. Obrzęd kończy osuszanie naczyń poprzez wytarcie ich specjalnym bawełnianym ręczniczkiem zwanym puryfikaterzem, który jest składany na trzy części. Kielich i cyboria wyciera się środkową częścią puryfikaterza – tak, aby po jego złożeniu ewentualnie pozostałe na nim cząstki Najświętszego Ciała Pańskiego pozostały wewnątrz. Podczas puryfikacji duchowny lub akolita odmawia krótką modlitwę: Panie, daj nam czystym sercem przyjąć to, co spożyliśmy ustami, i dar otrzymany w doczesności niech się stanie dla nas lekarstwem na życie wieczne. 

Warto jeszcze wspomnieć o tym, że późniejsze pranie puryfikaterza także przesycone jest głębokim szacunkiem dla świętych partykuł – wstępnie pierze się go ręcznie, w samej wodzie, a wodę wylewa do specjalnej kościelnej studzienki (znajdującej się zazwyczaj w prezbiterium za głównym ołtarzem) lub na miejsce poświęcone – np. cmentarz. 

Na straży czci wobec Najświętszego Sakramentu 

Troska duchownych o to, aby nie uronić ani kropli Najdroższej Krwi i nie zgubić ani drobiny Najświętszego Ciała oraz nie dopuścić do ich profanacji czasem prowadzi do różnicy zdańReforma liturgiczna Soboru Watykańskiego II wprowadziła pewne zmiany w obrzędzie puryfikacji, ale nie brakuje zwolenników metody przedsoborowej. W mediach społecznościowych toczą się na ten temat dyskusje. Jak pisze ks. Maciej Zachara MIC, jedna z większych burz internetowych przetoczyła się na przełomie lat 2016/17 po jego wpisie zamieszczonym na Liturgia.pl, że jako celebrans pod wpływem mszy “trydenckiej” przyjął zwyczaj strząsania okruszyn Ciała Pańskiego z pateny do kielicha przed spożyciem Krwi Pańskiej (a nie po komunii wiernych, podczas puryfikacji), aby zostały spożyte razem z Najdroższą Krwią. – Przepisy o puryfikacji stoją na straży czci wobec Najświętszego Sakramentu. Moja maleńka modyfikacja w duchu rubryki „trydenckiej” jest motywowana dokładnie tym samym i tylko tym – wyjaśnia ks. Zachara. 

Warto poznawać bliżej obrzędy liturgiczne. Mam nadzieję, że ten artykuł będzie przyczynkiem do jeszcze bardziej świadomego udziału w Eucharystii i pamiętania o tym, jak wielkim szacunkiem Kościół obdarza Najświętsze Postacie.

Dodaj komentarz